جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

امر معاصر: از سَیّالیّت تا تَصَلّـٌب در گذر زمان (فرایند بالندگی و تثبیت محتشم کاشانی در تاریخ ادبیات)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
گزارش­ هایی که همعصران محتشم کاشانی از وی ثبت کرده ­اند بیشتر از این­که یکدست باشند، سیال ­اند و محل تنش و تعارض. برعکس، تذکره ­نویسان ادوار بعد به سمت گزینش روایتی واحد رفته ­­اند. این تعارضات مورخ ادبی را با نگرانی دربارۀ وثاقت گزارش ­ها مواجه خواهد کرد. این مقاله ابتدا چندگانگی گزارش­ های همعصران محتشم را بررسی می­کند و سپس حرکت آن­ ها را به سمت قطعیت نشان خواهد داد. تناقض موجود در گزارش ‌های نخست برخاسته و متأثر از متغیرهایی چون زمان، مواضع گفتمانی و مناسبات میان دو سویۀ معاصرت است. هرچه از روزگار محتشم فاصله می­گیریم، تذکره‌نویسان با ثبت روایتی واحد از زندگی وی، شاخصۀ شهرت او را به مرثیه ­سرایی صرف تقلیل داده­ اند. این امر در آثار تاریخ ادبی امروز نیز مشهود است. این تحقیقات فرایند تطور گزارش ­های مربوط به محتشم را به پرسش نگرفته ­­اند. محتشم شاعری چندوجهی است درواقع و فروکاسته در تاریخ ادبیات. بنابراین اعتبار و جهان ­شمولی نظرات پس از گذر زمان، در مورد وی محل تردید است. زیرا تقلیل ‌گرایی موجود در تاریخ ادبیات منجر شده شهرت شاخص وی مرثیه­ سرایی باشد و فردیت خلاقش پوشیده ماند. شاعرانی چون محتشم را باید در گذر زمان بررسی کرد تا بالندگی و مانایی ایشان به عنوان رویدادهای ادبی روشن گردد.
کلیدواژه‌ها

اوحدى حسینى بلیانى، تقى‏الدّین محمد. (1389). عرفات العاشقین و عرصات العارفین‏. جلد 6. تصحیح: ذبیح‏للّه صاحبکارى و آمنه فخراحمد. تهران: میراث مکتوب.
ایمان، رحم علیخان. (1349). منتخب اللطایف. با مقدمۀ تاراچند، باهتمام سیدمحمدرضا جلال نائینی، سیدامیرحسن عابدی. چاپ تابان.
آبادی، میرعبدالرزاق صمصام الدوله خوافی اورنگ. (1388). بهارستان سخن. تصحیح و تعلیق عبدالمحمد آیتی، سیده حکیمه دستجردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
آذربیگدلی، لطفعلی بن آقاخان. (1378). آتشکده آذر. جلد دوم. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر.
آرزو، سراج الدین علی بن حسام الدین. مجمع‌النفایس. (1383). به کوشش زیب النساء علی خان (سلطان علی). پاکستان: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
آزادبلگرامی، میرغلامعلی بننوح. (1393). خزانه عامره. تحقیق و تصحیح هومن یوسف دهی. مجلد 1. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
براون، ادواردگرانویل. (۱۳۳۵). تاریخ ادبی ایران. ج.‎۴. از آغاز عهد صفویه تا زمان حاضر. تهران: کتابخانه ابن سینا.
بقایی بخارایی، محمدعارف. (1393). مجمع الفضلاء. تحقیق محمد خشکاب. زیر نظر یوسف بیگ باباپور. تهران: منشور سمیر.
بهاری سیستانی، حسین. (1066). خیرالبیان. بیجا: بینا.
تبریزی، ابوطالب‌خان. (1207). خلاصةالافکار.
حقیقت، عبدالرفیع. (1368). فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران. شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین حسینی. (1333). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر. ج 4. مقدمۀ جلال الدین همائی؛ زیرنظر محمد دبیرسیاقی. تهران: خیام.
خوشگو، بندرابنداس. (1389). سفینه خوشگو. تصحیح کلیم اصغر؛ با همکاری و نظارت علمی مرکز پژوهش کتابخانه مجلس شورای اسلامی. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
دارابی، محمدبن محمد. (1391). لطایف الخیال. تصحیح یوسف بیگ باباپور. با مقدمه سیدصادق حسینی اشکوری. قم. تهران: مجمع ذخائر اسلامی. کتابخانه و موزه ملی ملکف موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
رازی، امین احمد. (1378). هفت اقلیم. تهران: سروش.
رضازادۀشفق، صادق. (1352). تاریخ ادبیّات ایران. تهران: انتشارات دانشگاه پهلوی.
سنبهلی مرادآبادی، میرحسین دوست. (1292). تذکرۀ حسینی. لکهنو: مطبع نامی منشی نول.
شمیسا، سیروس. (1381). شاهدبازی در ادبیات فارسی. تهران: انتشارات فردوس.
صادقی کتابدار. (1327). مجمع الخواص. ترجمه عبدالرسول خیامپور. تبریز: چاپخانه اختر شمال.
صفا، ذبیح الله. (1369). تاریخ ادبیات در ایران. جلدچهارم. از پایان قرن هشتم تا اوایل قرن دهم هجری. تهران: انتشارات فردوسی.
صفوی، سام میرزا. (1384). تحفه سامی. تصحیح و تحشیه رکن الدّین همایون فرّخ. تهران: اساطیر.
صومعه سرائی، میرابوطالب رضوی‌نژاد. (1369). چهارصد شاعر پارسیگوی. تهران: تهران
عاشقی عظیم آبادی، حسینقلی خان بنعلی خان. ().391. نشتر عشق. تصحیح و تعلیقات سید کمال حاج سید جوادی. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
علامی، ابوالفضل. (1882). آیین اکبری. کانپور: منشی نول کشور.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1395). صد سال عشق مجازی. تهران: سخن.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1387). نظریۀ تاریخ ادبیات. تهران: سخن.
قزوینی، علاءالدوله بنیحیی کامی. (1395). نفایس المآثر. تحقیق و تصحیح سعید شفیعیون. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: دانشگاه آزاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
کاشی، تقی. (993). خلاصة الاشعار و زبدة الافکار. نسخۀ ایندیا آفیس.
کرمانی، صابر. (1364). سیمای شاعران. تهران: اقبال.
گلچین‌معانی، احمد. (1348). مکتب وقوع در شعر فارسی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
گوپاموی، محمدقدرت الله. (1387). نتائج الافکار. تصحیح و تعلیق: یوسف بیگ باباپور. قم: مجمع ذخائر اسلامی.
مدرس تبریزی، محمدعلی. (1374). ریحانةالادب. تهران: کتابفروشی خیام.
مردانی، نصرالله. (1371). ستیغ سخن. تهران: سمت.
منشی، اسکندربیگ ترکمان. (بدون تاریخ). عالم آرای عبّاسی. چاپخانه موسوی.
نفیسی، سعید. (1363). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی.
نهاوندی، ملاعبدالباقی. (1924-1931). مآثر رحیمی. محمدهدایت حسین. کلکته: ایشیاتک سوسائیتی بنگاله.
واله داغستانی، علیقلی‌خان. (1391). ریاض الشعراء. تصحیح، مقدمه و فهرستها از ابوالقاسم رادفر، گیتا رشیدی. جلد 2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
هاشمی سندیلوی، احمدعلیخان. باهتمام محمّد باقر. (1968). مخزن الغرائب. لاهور: دانشگاه پنجاب.
Gadamer, Hans-georg. (2006). TRUTH AND METHOD. Translation revised by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall. New york and London.: Continuum.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1398
  • تاریخ بازنگری 24 دی 1398
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1398