جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

بررسی تأثیر جنسیت و زمان بر استعاره‏های مفهومی غم در آثار پیش و پس از انقلاب اسلامی ایران به قلم احمد محمود و سیمین دانشور؛ از دیدگاه اجتماعی- شناختی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش به‏ بررسی استعاره‏های مفهومی حوز‏ۀ غم می‏پردازد و تأثیر زمان و جنسیت را بر کاربرد این استعاره‏ها نشان می‏دهد. هدف این مقاله آن است که دریابیم که چگونه مفهوم غم در ساخت استعاره‏های مفهومی درک می‏گردد و برمبنای کدام مفاهیم در حوزۀ مبدأ شکل می‏گیرد و تغییر زمان و جنسیت در کاربرد استعاره‏های مفهومی مربوط به ‏احساس غم در آثار مذکور چگونه نشان داده شده است. به این منظور دوازده اثر منتخب به قلم احمد محمود و سیمین دانشور در پیش و پس از انقلاب اسلامی -که در متن مقاله به‏صورت دو دورۀ ابتدایی و متأخّر نامگذاری شده است- با روش تحلیل محتوا مطالعه شده‏اند. از نتایج حاصل از این مطالعه، 317 استعارۀ مفهومی در 45 نام‏نگاشت و 45 حوزۀ مبدأ از آثار احمد محمود و 733 استعارۀ مفهومی در 63 نام‏نگاشت و 63 حوزۀ مبدأ از آثار سیمین دانشور استخراج گردید. همچنین نویسندگان مذکور با استفاده از واژگان و فرهنگ‏سازی، غم را عادی‏تر از قبل جلوه داده‏اند و به ‏‏سمت کاهش بیان غم و اصطلاحات منفی پیش رفته‏اند. اگرچه کلاً در آثار متأخرشان بسامد غم کم شده است، اما به‏ عقیدۀ احمد محمود، تأثیر منفی آن شدیدتر و قدرت تخریبی آن بیشتر شده است. دانشور، اگرچه در دورۀ ابتدایی احساسی از خفقان و انفجار درونی را دارد، ولی با ابراز هر چه بیشتر غمش، این بار غم را به دورۀ دوم زندگی نمی‏برد؛ بلکه در دورۀ متأخر احساس آرام­تری در برخورد با این احساس در خود می‏یابد.
کلیدواژه‌ها

انوری، حسن. (1383). فرهنگ کنایات سخن. تهران: نشر سخن.
تاج‏آبادی، فرزانه، بهروز محمودی‏ بختیاری و علی افخمی. (1390). «بازتاب اندیشه‏ی مردسالارانه در زبان فارسی». زن در فرهنگ و هنر. دورۀ 2، شمارۀ 4، 107-91.
جعفری، اکبر. (1392). تحلیل و نقد داستان‏های کوتاه احمد محمود (با تأکید بر چهار مجموعه داستان زائری زیر باران، غریبه‏ها، پسرک بومی و قصه‏ی آشنا). پایان‏نامه‏ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم.
حر، لیلا و محمدعلی خزانه‏دارلو. (1394). «تحلیل شناختی نفثه‏المصدور زیدری نسوی با تکیه بر سه مفهوم پربسامد (دل، غم و روزگار)». مطالعات زبانی- بلاغی. سال ششم، شمارۀ 11، 46-23.
حسین‏ثابت، فریده. (1392). «مبانی دینی و تحلیل روان‏شناختی «صبر» با تکیه بر آیات قرآن کریم». فصلنامۀ سراج مُنیر. سال دوم، شمارۀ 8، 113-95.
دیلمقانی، سمیرا. (1391). «تحول تاریخی استعاره‏های مفهومی در زبان فارسی؛ مطالعه موردی سمک عیار». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی معنی‏شناسی شناختی به کوشش آزیتا افراشی. تهران: نشر نویسه پارسی.
روحی، مهری. (1387). بررسی استعارۀ احساسات در زبان فارسی. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد زبان‏شناسی همگانی دانشگاه بوعلی سینا همدان.
زارع‏زاده، فردوس. (1391). تحلیل اجتماعی داستان‏های کوتاه سیمین دانشور. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولی‏عصر (عج) رفسنجان.
فرشی، وجیهه، آزیتا افراشی و علی افخمی و غلامحسین کریمی‏دوستان. (1398). «استعاره‏های مفهومی غم در زبان فارسی: رویکردی شناختی و پیکره‏ای». زبان‏شناسی تطبیقی. دورۀ 9، شمارۀ 17، بهار و تابستان، 116-99.
فضائلی، سیده مریم؛ ابراهیمی، شیما. (1393). «بررسی استعاره‏ی مفهومی احساس غم در شعر مسعود سعد سلمان»، فصلنامۀ علمی- تخصصی دُر دَری (ادبیات غنایی، عرفانی)، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‏آباد، سال چهارم، شمارۀ 13، 80-65.
قاسمی، زهرا و سیدمهدی زرقانی. (1394). «بررسی استعاره‌های مفهومی «زن» در شعرهای فروغ فرخزاد»، فصلنامۀ علمی- تخصصی دُر دَری (ادبیات غنایی، عرفانی). گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‏آباد. سال پنجم، شمارۀ 16، 36-25.
قوچانی، بیتا، آزیتا افراشی و سیدمصطفی عاصی. (1395). «استعاره‏های حوزۀ مفهومی «ترس» در زبان فارسی: رویکردی شناختی و پیکره‏ای». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی معنی‏شناسی شناختی به کوشش آزیتا افراشی. تهران: نشر نویسه پارسی.
کووچش، زلتان. (2010). مقدمه‏ای کاربردی بر استعاره، ترجمۀ شیرین پورابراهیم، تهران: نشرسمت.
مقیمی‏زاده، محمد‏مهدی و آزیتا افراشی. (1393). «استعاره‌های مفهومی در حوزۀ شرم با استناد به‏شواهدی از شعر کلاسیک فارسی». زبان‌شناخت. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال پنجم، شمارۀ دوم، پاییز و زمستان، 20-1.
ملک، سروناز و مسعود روحانی. (1392). «بررسی تأثیر جنسیت بر کاربرد تشبیه و استعاره در شعر زنان شاعر معاصر». فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی. سال بیست و یکم، شمارۀ 74، بهار، 27-7.
ملکیان، معصومه وفرهاد ساسانی. (1391). بررسی کاربرد استعارۀ احساس در گفتار روزمره: مطالعه موردی شهر تهران. پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد زبان‏شناسی همگانی دانشگاه الزهرا تهران.
میرعابدینی، حسن. (1377). صد سال داستان‏نویسی ایران، تهران: نشر چشمه.
Deignan, A. (2005). Metaphor and corpus linguistics. Amsterdam:John Benjamins.
Esenova, O. (2011). Metaphorical conceptualization of anger, fear, sadness in English. (Unpublished doctoral dissertation). Cultural Linguistics Doctoral Programme. Eötvös Lorand University: Budapest.
Grady, J. (2007). "Metaphor", In: Oxford handbook of cognitive linguistics, ed. By D. Geeraerts and H. Cuyckens. Oxford University Press.
Kövecses, Z. (2005). Metaphor in culture: Universality and variation. Cambridge University Press.
Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A practical introduction. Oxford University Press.
Lakoff, G. & M. Johnson. (2003 [1980]). Metaphors we live by. Chicago, IL: Chicago University Press.
Lakoff, G. (1993). “The contemporary theory of metaphor”. In. A. ortony (Ed.). Metaphor and thought. Cambridge: Cambridge University Press. 202-251.
Lee, D. (2001). Cognitive linguistics: An introduction. Oxford: Oxford University Press.
Liu, X., & Zhao, G. (2013). “A comparative study of emotion metaphors between English and Chinese”. Theory and Practice in Language Studies. 3(1), 155-162.
Pirzad Mashak, S., Pazhakh, A., & Hayati, A. (2012). A comparative study on basic emotion conceptual metaphors in English and Persian literary texts. International Education Studie, 5(1), : 200-207.
Pragglejaz, G. (2007). “MIP: A method for identifying metaphorically used words in discourse”. Metaphor and Symbol. 22(1). 1-39.
Takada, M., Shinohara, K., Morizumi, F., and Sato M. (2000). “A Study of Metaphorical Mapping Involving Socio-cultural Values: How Woman is Conceptualized in Japanese.” Paper presented at 14th Pacific Asia Conference on Language, Information, and Computation, Waseda University, Tokyo, Japan(pp. 301-312)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 18 دی 1398
  • تاریخ بازنگری 04 فروردین 1399
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1399