جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

مسئلة دیوِ گاوپای و دانای دینیِ مرزبان‌نامه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
 داستانِ «دیوِ گاوپای و دانای دینی» از مشهورترین و بحث­برانگیزترین داستان­های مرزبان­ نامه و داستانی بلند است که تمامِ بابِ چهارم را به خود اختصاص داده­است. بُن­مایة این داستان رنگ و بوی اساطیری دارد و روایتِ آن را می­توان در پیوند با الگوهای روایی-اساطیریِ ایرانی دانست. همین موارد نظرِ پژوهشگران را به خود جلب کرده و باعث شده است نظرهای مختلفی در موردِ داستانِ «دیوِ گاوپای و دانای دینی» بیان و ارایه شود. در ادامه پس از خلاصة داستانِ «دیوِ گاوپای و دانای دینی»، نگاهی به نقد و نظراتِ ارایه شده در موردِ این داستان می­ اندازیم و پس از بررسیِ این نظرات؛ نظرِ خود را با تحلیلی تاریخی-اسطوره­ای به روشِ کتابخانه­ ای و اسنادی ارایه می­دهیم. نتیجة حاصل از پژوهش نشان می­دهد که بُن­مایة داستانِ «دیوِ گاوپای و دانای دینیِ» مرزبان ­نامه مناظرة زرتشت و اهریمن است که از اوستا و منابعِ پهلوی گرفته شده و ساختارِ این داستان بر اساسِ کتابِ مینوی خرد پی ریخته شده ­است.
کلیدواژه‌ها

آزاد، ابوالکلام. (1386). کوروشِ کبیر (ذوالقرنین). ترجمۀ باستانی پاریزی. تهران: علم.
اوستا: کهن­ترین سرودهای ایرانیان. (1391). گزارش و پژوهشِ جلیل دوستخواه. دورۀ دو جلدی. چاپ شانزدهم. تهران: مروارید.
بهار، محمدتقی. (1373). سبک‌شناسی (تاریخ تطور نثر فارسی). ج 3 از دورۀ 3 جلدی. تهران: امیرکبیر.
پژدو، زرتشت بهرام. (1338). زراتُشت­نامه؛ از روی نسخۀ مصحَح فردریک روزنبرگ. به کوششِ محمّد دبیرسیاقی. تهران: طهوری.
تفضّلی، احمد. (1393). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به کوششِ ژاله آموزگار. تهران: سخن.
ثعالبی، ابومنصور عبدالملک­بن محمّد. (1385). شاهنامۀ ثعالبی در شرحِ احوال و سلاطینِ ایران. ترجمۀ محمود هدایت. چاپ اول. تهران: اساطیر.
حسینی، سیده معصومه. (1396). «تحلیلِ جنبه­های مانویِ داستانِ دیوِ گاوپای و دانایِ دینیِ مرزبان­نامه». جُستارهای ادبی. دانشگاهِ فردوسیِ مشهد. سال پنجاهم. شمارۀ 199. صص 47-27.
دادَگی، فَرْنْبَغ. (1395). بُندَهِش. گزارنده: مهرداد بهار. چاپ پنجم. تهران: توس.
«داستانِ یوشت فریان». (1396). در کتابِ دوازده متنِ باستانی. تدوین، ترجمه، توضیح و تفسیر: بیژن غیبی. تهران: انتشاراتِ دکتر محمود افشار. صص 90 – 39.
رزمجو بختیاری، شیرین؛ خلیلی جهرمی، الهام. (1390). «نقد اسطوره­گرای بابِ دیو گاوپای و دانای دینی مرزبان­نامه». مجلۀ زبان و ادبیاتِ فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحدِ فسا. سال 2. شمارۀ 4. صص 82 – 69.
رضایی، مهدی. (1389). «مرزبان­نامه یادگاری از ایرانِ عهدِ ساسانی». پژوهشنامۀ زبان و ادبِ فارسی (گوهرِ گویا). سالِ چهارم. شمارۀ اول. پیاپی 13. بهار. صص 68 – 47.
روایتِ پهلوی. (1390). آوانویسی، برگردانِ فارسی، یادداشت­ها و واژه­نامه: مهشید میرفخرایی. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه علومِ انسانی و مطالعاتِ فرهنگی.
ریپکا، یان و دیگران. (1381). تاریخِ ادبیاتِ ایران (از دورانِ باستان تا قاجاریه). ترجمۀ عیسی شهابی. چاپ دوم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
شمیسا، سیروس. (1361). «مرزبان­نامه و خاطرۀ شکستِ دیوان». چیستا. شمارۀ 10. صص 1283 – 1276.
صفا، ذبیح‌الله. (1369). تاریخ ادبیات در ایران. ج 2. چاپ دهم. تهران: فردوس.
غیبی، بیژن. (1396). دوازده متنِ باستانی. تدوین، ترجمه، توضیح و تفسیرِ دوازده متن به زبانِ پهلوی. تهران: انتشاراتِ دکتر محمود افشار.
فردوسی، ابوالقاسم. (1366). شاهنامه. به کوششِ جلال خالقی­مطلق. زیرِ نظرِ احسان یارشاطر. دفتر یکم. نیویورک.
___________. (1997/ 1375). شاهنامه. به کوششِ جلال خالقی­مطلق. زیرِ نظرِ احسان یارشاطر. دفتر پنجم. کالیفرنیا: مزدا.
کریستنسن، آرتور. (2535). آفرینشِ زیانکار در روایاتِ ایرانی. ترجمۀ احمد طباطبایی. تبریز: مؤسسۀ تاریخ و فرهنگِ ایران.
«ماه فروردین روز خرداد». (1396). در کتابِ دوازده متنِ باستانی. تدوین، ترجمه، توضیح و تفسیر: بیژن غیبی. تهران: انتشاراتِ دکتر محمود افشار. صص 122 – 91.
محمّدی ملایری، محمّد. (1374). فرهنگِ ایرانی پیش از اسلام و آثارِ آن در تمدنِ اسلامی و ادبیاتِ عربی. چاپ چهارم. تهران: توس.
مرزبان­بنِ رستم­بنِ شروین. (1363). مرزبان­نامه. اصلاح و ترجمۀ سعدالدینِ وراوینی. به تصحیح و تحشیۀ محمّدبن عبدالوهّاب قزوینی. چاپِ دوم. تهران: کتابفروشیِ فروغی.
معین، محمّد. (1324). یوشت فریان و مرزبان‌نامه. تهران: مجلس.
مینُویِ خرد. (1391). ترجمۀ احمد تفضلی. به کوششِ ژاله آموزگار. چاپ پنجم. تهران: توس.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 26 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1399
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1399