مقایسۀ فهرست شاهان اشکانی در متن‌های تاریخی سدۀ سوم تا پنجم با تمرکز بر تفاوت فهرست فردوسی، بیرونی و ثعالبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی.

نویسنده

دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

چکیده

در بیشتر متن‌های تاریخی سده‌های نخستین اسلامی که بر اساس روایت‌های پیش از اسلام و ترجمۀ آن‌ها نوشته شده است، فهرست‌هایی از نام و سال‌شمار شاهان اشکانی دیده می‌شود که تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد. با در نظر گرفتن این تفاوت‌ها می‌توان فهرست پادشاهان اشکانی را به پنج گروه تقسیم و ریشۀ روایت‌های آن‌ها را بررسی کرد. در این میان تفاوت فهرست پادشاهان اشکانی در شاهنامۀ فردوسی و روایتِ بیرونی از شاهنامۀ ابومنصوری و همچنین سخن ثعالبی از کتابی به نام شاهنامه، این پرسش را پیش می‌کشد که اگر فردوسی شاهنامۀ ابومنصوری را منظوم کرده است، چرا روایت منظوم او با سخن بیرونی از همین کتاب تفاوت دارد؟ در این مقاله کوشش شده تا با روشِ تحلیلِ اسناد نشان داده شود که فهرست فردوسی و بیرونی در کدامیک از پنج گروهِ مورد نظر قرار می‌گیرد. با در نظر گرفتن این نکته می‌توان احتمال داد که دو روایت متفاوت در شاهنامۀ ابومنصوری بوده است؛ نخست روایتی نه چندان دقیق، اما متداول در میان تاریخ‌نویسان که فردوسی آن را به نظم درآورده است و ثعالبی به بخش‌هایی از آن اشاره می‌کند و دیگری جدولی که در متن‌های تاریخی به آن اشاره‌ای نشده و بیرونی آن را به کتاب خود برده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Comparison of the List of Parthian Kings in the Historical Texts of the Third to Fifth Centuries AH, focusing on the Differences between Ferdowsi, Biruni, and Salabi's Narrations on Abu Mansouri Shahnameh

نویسنده [English]

  • Seyed Ali Mahmoudi Lahijani
PhD, Department of Persian Language and literature, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
چکیده [English]

In most of the historical texts of the first centuries of the Islamic era, which are based on pre-Islamic narrations and their translations, there are lists of names and annals of Parthian kings that are drastically different from each other. Considering these differences, the list of Parthian kings can be divided into five categories and the origins of their narratives can be studied. However, the difference between the list of Parthian kings in Ferdowsi's Shahnameh and Biruni's narration, as well as Salabi's statement from a book called Shahnameh, raises this question that if Ferdowsi has used Abu Mansouri's Shahnameh as a reference, why his poetic narration is different from Biruni's narration of the same book? This study, using document analysis, tried to show that Ferdowsi and Biruni's list belongs to which of the five stated groups. The study showed the possibility of two different narrations in Abu Mansouri's Shahnameh. The first was not very accurate, but common narration among historians that had been used by Ferdowsi and Salabi refers to some parts of that. On the other hand the second one was a table that did not mention in the historical texts but used by Biruni in his book.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Parthians"
  • "Abu-Mansouri's Shahnameh"
  • "Ferdowsi's Shahnameh"
  • "Biruni's Chronology"
  • "Salabi's History"