جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

اسکاز در داستان های ذهنِ حسین سناپور

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
اسکاز یکی از پدیدارهای­ هتروگلاسیا است که منجر به حضور صدای دیگری در گفتمان ‌هایِ ترکیبی آزاد غیرمستقیم و هتروگلاسیا در داستان می­شود. اسکاز به دو دستۀ زینتی و هدفمند یا توصیف ‌کننده تقسیم می­شود که نوع اول ممکن است به صورت کلی باشد و همۀ ویژگی­های اجتماعی و عرف ­پسندی زبان و صدای دیگری را از دست بدهد و تنها یک آوا در آن به گوش برسد. در نوع دوم، شیوۀ کلامی شخص دیگر به عنوان دیدگاه و موضعی برای پیش­برد داستان به­ کار می­رود. ویژگی­های اسکازی به طور کلی به دو دستۀ ساختاری و محتوایی تقسیم می­شوند. در این جستار با بررسی آثار حسین سناپور، ویژگی­های اسکازی در داستان­های ذهن او که هفت ویژگی ساختاری و چهار ویژگی محتوایی است، به چشم می­خورد. ویژگی­های ساختاری عبارتند از: انعطاف ‌ها (جابه ­جایی اجزا)، حذف­ ها، تک­ واژه ­ها، تکرارها، واژگان خاص و اصطلاحات و تکیه­کلام ­ها، صفات جانشین اسم، آواها و نام­آواها و ویژگی­های محتوایی عبارتند از: عدم سانسور، محدودیت افق فکری، شاعرانگی و ابهام زبان. از میان ویژگی­های ساختاری، انعطاف ­ها و حذف­ ها پرکاربرد هستند و از میان ویژگی­های محتوایی، محدودیت افق فکری و شاعرانگی به دلیل حضور صدای دیگری در بخش­هایی از داستان به جای حضور راوی و تشبیهات و توصیفات فراوان، دارای بسامد بالایی هستند. کارکردهای اسکاز عبارتند از بسطِ گستره ذهن، انتقال حجم بیشتر اطلاعات توأم با تسریع در آن، امکان ترسیم و انعکاس روحیات و خلقیات شخصیت‌ ها، برجسته کردن نگرش، باورپذیری و ایجاد توهم حضور در فضای ذهن در خواننده.
کلیدواژه‌ها

باختین، میخاییل. (1395). پرسش‌های بوطیقای داستایوفسکی. سعید صلح‌جو. چاپ اول. تهران: نیلوفر.
بیات، حسین. (1387). داستان‌نویسی: جریان سیال ذهن. چاپ نخست. تهران: علمی و فرهنگی.
تولان، مایکل. (1386). روایت‌شناسی: درآمدی بر زبان شناختی – انتقادی. ترجمۀ فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه.
حسینی سروری، نجمه. (1390). «بحران هویت شخصیت‌ها در رمان «ویران می‌آیی»؛ تحلیل روایی و گفتمانی متن». جستارهای ادبی. دورۀ 2. شمارۀ 181. تابستان. صص 93-120.
سناپور، حسین. (1389). لب بر تیغ. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1390). ویران می‌آیی. چاپ ششم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1391). شمایل تاریک کاخ‌ها. چاپ سوم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1393). دود. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1394). ده جستار داستان‌نویسی. چاپ سوم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1394). سپیدتر از استخوان. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1395). نیمۀ غایب. چاپ شانزدهم. تهران: چشمه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1391). رستاخیز کلمات. چاپ سوم. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1385). نقد ادبی. چاپ نخست. تهران: میترا.
فلودرنیک، مونیکا. (1385). «بازنمایی گفتار». ترجمۀ محمد راغب. دانشنامۀ نظریه‌های روایت. تهران: نیلوفر. صص 15-29.
محمدی، عباسقلی. (1384). بنیان‌های استوار ادب فارسی: تحقیقی در کارکردهای نثر فارسی- تحلیلی از قصۀ ابوعلی (حسنک وزیر). چاپ اول. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
محمدی، عباسقلی. (1385). رازهای خلق یک شاهکار ادبی: تحقیقی در نثر فارسی- تحلیلی از سفرنامۀ ناصرخسرو. چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
نجومیان، امیرعلی؛ غفاری، محمد. (1390). «گفتمان غیر مستقیم آزاد در رمان لب بر تیغ نوشتۀ حسین سناپور». پژوهش ادبیات معاصر جهان. دورۀ 16. شمارۀ 4. زمستان. صص91-106.
Bakhtin, Mikhail. (1981). The Dialogic Imagination, trans. C. Emerson and M. Holquist, Austin: University of Texas Press.
Black, Elizabeth. (2006). Pragmatic Stylistics: Edinburgh Textbook In Applied Linguistics.
Chafe, Wallace. (1994). Discourse, Consciousness and Time, Chicago: Chicago University Press.
Eco, Umberto. (1984). Semiotics and the Philosophy of language, Basingstoke: Macmillan.
Fludernik, Monika. (2013). “ Narratology: Conversational Narration- Oral Narration”, in http://www.lhn.uni.hamburg.de
Fludernik, Monika. (1993). The Fiction of Language and The Language of Fiction: The Linguistic Representation of Speech and Consciousness, London: Routledge.
Leech, Geoffrey; Short, Michael. (1981). Style in Fiction. A Linguistic Introduction to English Fictional Prose. London: Longman.
Prince, Gerald. (2003). Dictionary of Narratology. University of Nebraska Press: Lincoln & London.
Schmid, Wolf. (2013). “ Narratology: Skaz”,in http://www.lhn.uni.hamburg.de
پاینده، حسین. 23/1/1395، ساعت 10:28، «سایۀ سنگین مرگ: نگاهی به رمان اخیر سناپور»، http://hosseinsanapour.blogfa.com
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.