جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

باززایی عناصر ادبی تصویرساز قرن ششم در تصویرهای شعری قرن هشتم (نمود دوبارۀ شگردهای آمیغی در تصویرهای قرن هشتم)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه مازندران
چکیده
در قرن ششم، شاهد تحوّلات شگرف و بنیادینی در عرصۀ هنر هستیم تا حدّی که نخستین بارقه­ های تعالی و پیچیدگی در هنر دوران اسلامی در این دوره­ مشاهده می­شود. این اتفاق برای شعر نیز می­افتد و تصویرهای شعری به یک‌باره از آن ساحت سادۀ سبک خراسانی خارج می­شوند و پا به اقلیم پیچیدگی و مفهومی ­شدن می­گذارند. این روند رو به پیچش به واسطۀ عنصرها و ابزارهایی صورت می­گیرد که در مسیر سلوک به سازۀ تصویرها افزوده شده است؛ عناصری چون شگردهای آمیغی یا صناعات کنایه ­محور. این مطالعه که به روش کمّی و آماری نوشته شده است، به بررسی آماری و مقایسه ­ای دو گروه از شگردهای ادبی منفرد و آمیغی در 500 بیت از شعر نُه شاعر زبان فارسی - از قرن ششم تا قرن هشتم - می­پردازد. نتیجۀ پژوهش نشانگر حضور و وفور شگردهای آمیغی در تصویرهای قرن ششم است. در قرن هفتم، شاعران چندان تمایلی به بهره­ گیری از شگردهای آمیغی و آفرینش تصویرهای پیچیده ندارند و تصویرها عمدتاً ساده­ اند، امّا در قرن هشتم شاهد باززایی و تداوم بهره­گیری از شگردهای آمیغی در آفرینش تصویرهاییم.
کلیدواژه‌ها

اونان، مایکل. (1363). جبر خطّی. ترجمۀ علی‌اکبر محمّدی حسن‌آبادی. چاپ پنجم. تهران: نشر دانشگاهی.
تجربه‌کار، نصرت. (1350). سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: توس.
بهار، محمّدتقی. (1369). سبک‌شناسی یا تطور نثر فارسی. جلد اوّل. تهران: امیرکبیر.
تفتازانی هروی، سعدالدین مسعود. (1407 ق.). المطول فی شرح تخلیص المفتاح (افست از روی چاپ عثمانی 1330 ق.). کتابخانۀ آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی. قم: ایران.
حافظ، شمس‌الدین محمّد. (1389). دیوان غزلیات. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ 49. انتشارات صفی‌علی‌ شاه.
حسن‌پور‌آلاشتی، حسین. (1384). طرز‌ تازه. تهران: سخن.
حسن‌پور‌آلاشتی، حسین. (1384). «معنی بیگانه در شعر صائب تبریزی». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز. شمارۀ 196. صص 85 -70.
خاقانی، بدیل بن علی. (1389). دیوان. با مقدّمۀ استاد بدیع‌الزمان فروزانفر. به اهتمام جهانگیر منصور. تهران: نگاه.
خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن. (1302ق.). تلخیص المفتاح فی المعانی و البیان و البدیع. بیروت: طبع داغر.
خواجوی کرمانی. (1371). غزلیات خواجو. به کوشش حمید مظهری. چاپ دوّم. کرمان: خدمات فرهنگی.
سعدی. (1387). بوستان. تصحیح و ترجمۀ غلامحسین یوسفی. چاپ نهم. تهران: خوارزمی.
سکاکی، ابویعقوب یوسف. (1348 ق). مفتاح العلوم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سلمان ساوجی، سلمان بن محمّد. (1389). کلیات سلمان ساوجی. با مقدّمه و تصحیح عباسعلی وفایی. تهران: سخن.
شجیعی، پوران. (بی‌تا). سبک شعر پارسی در ادوار مختلف به سبک خراسانی. شیراز.
شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا. (1371). شاعر آینه‌ها. چاپ سوّم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا. (1387). صور خیال در شعر فارسی. چاپ دوازدهم. تهران: آگه.
شفیعیون، سعید. (1387). زلالی خوانساری و سبک هندی. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1383). بیان و معانی. چاپ هشتم. تهران: فردوسی.
شمیسا، سیروس. (1382). سبک‌شناسی شعر. چاپ ششم. تهران: فردوسی.
عصّار تبریزی. (1375). مهر و مشتری. ‌تصحیح دکتر رضا مصطفوی سبزواری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
عطّار نیشابوری. (1388). مصیبت‌نامه. با مقدّمه، تصحیح و تعلیقاتِ محمّدرضا شفیعی کدکنی. چاپ دوّم. تهران: سخن.
عطّار نیشابوری. (1387). منطق‌الطیر. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات از محمّدرضا شفیعی کدکنی. چاپ سوّم. تهران: سخن.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1392). سبک‌شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. چاپ دوم. تهران: سخن.
محجوب، محمّدجعفر. (1350). سبک خراسانی در شعر فارسی. تهران: دانش‌سرای عالی.
محمّدحسن، زکی. (1377). هنر ایران در روزگارِ اسلامی. ترجمۀ محمدابراهیم اقلیدی. تهران: صدای معاصر.
مولانا جلال‌الدّین، محمّد بن محمّد. (1385). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد ا. نیکلسون. چاپ سوم. تهران: هرمس.
میرصادقی، میمنت. (1376). واژه‌نامۀ هنر شاعری. چاپ دوم. تهران. کتاب مهناز.
نظامی گنجه‌ای. (1376). مخزن الاسرار. با تصحیح حسن وحید دستگردی. به کوشش دکتر سعید حمیدیان. تهران: قطره.
هیل، درک؛ گرابر، اولک. (1386). معماری و تزیینات اسلامی. ترجمۀ مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: علمی ـ فرهنگی.
Cuddon, j. A. (1977). A Dictionary of Literary Terms. printed Hamadan: Fannavara
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.