جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

به دستش یکی تند سارنج بود(ابهام‌زدایی از رزم‌افزاری ناشناخته)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران
چکیده
در منابع کهنِ سلاح‌شناسی و نیز متون تاریخی و پهلوانی، گاهی از رزم‌افزارهایی نام برده شده است که امروزه برای پژوهشگران و محققان ادبِ حماسی و پهلوانی، ناآشنا و غریب می‌نماید. یکی از این رزم‌افزارها، « سارنج » نام دارد که ظاهراً برای نخستین‌بار در منظومة زرّین‌قبانامه –که از منظومه‌های بلندِ پهلوانیِ عهد صفوی است- از آن یاد شده است و مصححِ فاضلِ آن، اظهار داشته‌اند که این واژه را در فرهنگ‌ها و متون نیافته‌‌اند و فعلاً منحصر به یگانه کاربردِ آن در زرّین‌قبانامه است. نگارندة این جستار، با پژوهش در متون پهلوانی، تاریخی و قصه‌‌های بلندِ عامیانة ماجراجویانه، علاوه بر یافتنِ نمونه‌هایی دیگر از سارنج ، و توصیفِ شکل و ساختارِ ظاهری این رزم‌افزار و نحوة به‌کارگیریِ آن توسط طبقه‌ و گروهی خاص از پهلوانان و جنگجویان، به این نتیجه رسیده است که واژة سارنج برای نخستین‌بار، در ریختی کهن‌تر و اصیل‌تر، در قرن ششم و هفتم استفاده می‌شده است و پس از آن، در زنجیره‌ای دَرهم و پیچیده از تصاحیف و تغییرات، به سارنج مبدّل گردیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آیدنلو، سجاد. (1386 الف). «رزم‌افزار موروثی و سنگین پهلوان در سنّت حماسی ایران». شاهنامه‌پژوهی. با نظارت دکتر محمدرضا راشد محصل. مشهد: آهنگ قلم. دفتر دوم.
--------. (1386 ب). «ذوالفقار، از تاریخ تا افسانه (ویژگی‌های داستانی ذوالفقار در فرهنگ و ادب ایران)». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). دوره 1. شمارۀ 3: صص 142-115.
پورداوود، ابراهیم. (1345). «زین‌ابزار گرز». بررسی‌های تاریخی. شمارۀ 5 و 6: صص 31-19.
جعفری دهقی، محمود؛ پوراحمد، مجید. (1392). «گرز گاوسرِ فریدون و منشاء آن»، ادب فارسی، دورۀ 3. شماره 2. پیاپی 2: صص 57-39.
خلف تبریزی، محمدحسین. ( 1363). برهان قاطع، به کوشش محمد معین. تهران: امیرکبیر.
 راوندی، مجمد بن علی بن سلیمان. ( 1386). راحه الصدور و آیه السرور. تصحیح محمد اقبال. تهران: اساطیر.
 رساله‌های تیراندازی. ( 1396). مقدمه، تصحیح و توضیح مهران افشاری و فرزاد مروجی. تهران: چشمه.
 زرین‌قبانامه. (1393). تصحیح و مقدمۀ سجاد آیدنلو. تهران: سخن.
 سام‌نامه. (1392). تصحیح وحید رویانی. تهران: نشر میراث مکتوب.
شاهنامۀ نقالان. (1396). مرشد عباس زریری اصفهانی. ویرایش جلیل دوستخواه. 5 ج. تهران: ققنوس.
شاهنامۀ هفت لشکر. (1400). تصحیح و توضیحات محمد جعفری قنواتی و زهرا محمد حسنی صغری. تهران: خاموش.
طومار شاهنامه. (1399). سیدمصطفی سعیدی. 2 ج. تهران: خوشنگار.
طومار کهن شاهنامۀ فردوسی. (1395). نوشتۀ جمشید صداقت‌نژاد. تهران: دنیای کتاب.
 قائمی، فرزاد. (1391 الف). «اسطورۀ نبرد مهر و گاو نخستین و ارتباط آن با ابزار نمادین گرز گاوسر». ادب‌پژوهی. شمارۀ 21: صص 110-89.
 قصۀ حمزه .(1347). به کوشش جعفر شعار. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 مبارکشاه، محمدبن منصور بن سعید. (1346). آداب الحرب و الشجاعه. تصحیح احمد سهیلی خوانساری. تهران: شرکت نسبی اقبال و شرکاء.
 محمد پادشاه. (1363) فرهنگ آنندراج، زیر نظر محمد دبیرسیاقی، تهران، انتشارات کتابفروشی خیام.
 مشکین‌نامه. (1386). طومار نقالی حسین بابا مشکین. به اهتمام داوود فتحعلی بیگی. تهران: نمایش.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1402